Direct naar de inhoud
Cybersecurity

VMware vCenter Log4Shell: risico in ketenaanval

VMware vCenter Log4Shell

Een onderzoek naar verdachte activiteiten binnen een Russische softwareontwikkelaar wijst op een langdurige compromittering van diens ontwikkelomgeving. Volgens Kaspersky’s ICS CERT-team startte de aanval naar verwachting al maanden eerder en leidde die tot het overnemen van onderdelen van de volledige IT-infrastructuur. In het hart van het incident stond VMware vCenter Log4Shell—een kwetsbaarheid die werd misbruikt om privileges te verkrijgen en verdere stappen in de aanval mogelijk te maken.

Het specifieke doelbedrijf blijft onbekend. Wel is duidelijk dat de aanvallers uiteindelijk niet alleen systemen infiltreerden, maar ook hun positie probeerden te verstevigen richting een supply chain-achtige uitkomst.

BO Team: gerichte spionage met ketenrisico

De activiteiten zijn toegeschreven aan een dreigingsactor die bekendstaat als BO Team (ook vermeld als Black Owl, Hoody Hyena en Lifting Zmiy). De groep richt zich volgens analyses op cyberespionage en hacktivistische doelen, met een geschiedenis van het aanvallen van Russische entiteiten om waardevolle data te stelen of toegang tot gecompromitteerde omgevingen te verkrijgen.

Kaspersky beschrijft dat de aanvallers in dit geval probeerden zichzelf “in te nestelen” in de netwerken van de slachtofferorganisatie. Daarbij paste het plaatsen van backdoors om hernieuwde toegang te kunnen herstellen, zelfs als dat eerder werd geblokkeerd.

Van terminalserver naar virtualization: zo begon de opmars

Het incident startte met een compromis van een Linux terminalserver. Daarbij maakten de aanvallers gebruik van een blootgestelde SSH-service. Vanuit die positie voerden ze verkenning uit van het interne netwerk en markeerden ze systemen met o.a. gedeelde services zoals SMB en Kerberos, maar ook protocollen en services als SSH, Telnet, FTP en HTTP/HTTPS. Ook services als WinRM en LDAP kwamen in beeld.

Daarnaast waren er pogingen om interne portals te benaderen, naast het onderzoeken van meerdere websites/domeinen. In de logs werden vervolgens verbindingen gezien vanaf de terminalserver richting servers binnen de virtualisatielaag, inclusief pogingen om in te loggen op de VMware vCenter webinterface. Die pogingen liepen eerst op mislukking.

VMware vCenter Log4Shell als scharniermoment

Uiteindelijk wist BO Team wel een VMware vCenter-server te targeten. Het ging om versie 7.0.3, die kwetsbaar zou zijn voor CVE-2021-44228, beter bekend als Log4Shell (en in context ook gelinkt aan LogJam). Door die exploitatie kregen de aanvallers een remote command line met root-privileges en konden ze vervolgens ook verbinding maken met de hypervisor via SSH om beschikbare hosts te identificeren.

Dit moment is cruciaal voor de ernst van het incident: vanuit een met Log4Shell gecompromitteerde vCenter-laag kunnen aanvallers de omgeving versneld verder uitbouwen en laterale stappen zetten richting meerdere virtual machines en beheercomponenten.

Backdoor in cron: elke uur opnieuw actief

Na het verkrijgen van hogere rechten werd een backdoor geplaatst op de hypervisor. Die werd elk uur uitgevoerd door een script in de map /etc/cron.hourly/ te plaatsen. Het script kreeg de naam “pgcache”, waarschijnlijk bedoeld om de aanwezigheid te camoufleren als iets dat lijkt op een normaal PostgreSQL-onderdeel.

De primaire taak van die backdoor was het ophalen en draaien van een tweede shellscript vanaf een domein dat als command-and-control (C2) fungeerde. Varianten van het script konden vervolgens doorgaan met een host-specifieke payload om een volgende fase te leveren.

Volgens Kaspersky maakten de aanvallers gebruik van een dienst die gratis domeinnamen kan genereren via curl. Wanneer de C2-server niet actief was, werd een bijbehorende DNS-record op 127.0.0.1 gezet. Het malware-script controleerde dat—en activeren vereiste in de praktijk alleen een aanpassing van die DNS-record. Dat maakt de aanval flexibel en helpt de operatie te verhullen wanneer er geen echte stage klaarstaat.

Wat BO Team vervolgens deed op de infrastructuur

Na de backdoorplaatsing volgden tal van post-exploitatieacties. Een deel daarvan laat zien hoe breed de aanvallers de virtualisatie- en beheerlaag konden benutten:

  • Toegang verkrijgen tot een corporate proxyserver.
  • Misbruik van een gestolen/gekoppelde certificaatcontext op de gecompromitteerde hypervisor om ook servers van een tweede virtualisatiecluster te benaderen en opnieuw backdoors te plaatsen.
  • Inventariseren van virtual machines en firewallregels, inclusief het benaderen van sommige VM’s via een command-line interpreter vanuit de hypervisor.
  • Obfuscatie gebruiken, maar ook system tools inzetten om remote controle en verdere acties mogelijk te maken.
  • Geheimen (secrets) zoeken op de virtual machines en daardoor de aanval uitbreiden tot een omgeving rond GitLab, inclusief toegang tot repositories en een private key.
  • Met die private key aansluiten op het Ansible-orchestratiesysteem binnen de organisatie.

Daarnaast werden domeinbrede stappen gezien. Zo probeerden aanvallers credentials te verzamelen, gebruikten ze Kerberos-tickets om lateraal toegang te krijgen, en konden ze uiteindelijk delen van de Windows-infrastructuur compromitteren. Er werd ook melding gemaakt van het wijzigen van security-attributen van een Windows Downloads-directory en van pogingen om event logs te wissen of te beïnvloeden om detectie te bemoeilijken.

Focus op een software-ondertekeningsserver

Opvallend is dat de aanvallers volgens onderzoekers bijzonder geïnteresseerd waren in een server die gecompileerde builds van commercieel softwaremateriaal ondertekende. Dat is niet alleen relevant voor die build zelf—het raakt ook direct aan de vraag of de aanvallers code konden injecteren vóór het ondertekenen, of juist later de digitale handtekening wilden gebruiken om kwaadaardige componenten te vermommen.

Kaspersky noemt twee mogelijke motieven: een supply chain-aanpak waarbij kwaadaardige code in een build kan worden ingevoegd vóór ondertekening, of het stelen van de digitale signature om later malware te ondertekenen.

De analyses plaatsen daarmee deze gebeurtenis stevig in de hoek van Software Supply Chain Security: niet alleen de systemen zijn doelwit, maar ook het proces dat software “betrouwbaar” maakt door ondertekening.

Na ontdekking: phishingcampagne richting eind juli

Toen het incident werd gedetecteerd en tegenmaatregelen werden genomen, verloren de aanvallers volgens de rapportage toegang tot de gecompromitteerde infrastructuur. Tegelijkertijd organiseerden ze—nadat de directe toegang was weggevallen—een nieuwe poging via een phishingcampagne aan het eind van juli.

De phishingmail had als onderwerp “Account disconnected from the mail server” en probeerde ontvangers ertoe te verleiden op een link te klikken om een wachtwoord te wijzigen. In het gemelde geval wist de aanvaller de SPF- en DKIM-controles te omzeilen, wat volgens Kaspersky erop kan wijzen dat een private key was verkregen nadat de mailserver werd gecompromitteerd.

Ook hier geldt: de aanval werd op tijd ontdekt en geblokkeerd. Maar de aanwezigheid van meerdere sporen (inbraak plus phishing) laat zien hoe veerkrachtig een dreiging kan zijn zodra de aanvallers toegang hebben tot beheercomponenten.

Waarom dit incident voor organisaties telt

Dit verhaal is geen “klassiek” datalek. Het gaat om een keten van beslissingen: initiële toegang via een blootgestelde service, escalatie en controle via VMware vCenter Log4Shell, het plaatsen van een persistente backdoor, laterale beweging richting build- en ontwikkelcomponenten (zoals GitLab en Ansible) en uiteindelijk een interesse in software signing.

Daarmee ontstaat een scenario waarin de impact niet stopt bij één systeem, maar kan doorwerken in softwarelevering aan klanten.

Als je in vergelijkbare richting wilt verdiepen, kun je ook lezen: